لغت و اعراب : فاحشة و فحشاء : كار بسيار زشت در نزد عقل و شرع ، خواه گفتار يا كردار . لولا فضل اللَّه جزاى شرط ، محذوف است به‌تقدير « لنالكم عذاب عظيم » . خطوات جمع خُطوَة - به ضم - : يعنى قدم‌ها . « 1 » منكَر : ناپسند در نزد عقل ، حرام از نظر شرع . [ مؤمن و ترك گام شيطانى ] تفسير : إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَن تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِى الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِى الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ * وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّهَ رَؤُوفٌ رَحِيمٌ اين آيه و چند آيهء بعد محتمل است تتمهء قضيهء افك باشد يا كلى مستقل . معناى آيه : به يقين كسانى كه دوست دارند عمل زشت در ميان مؤمنان شيوع پيدا كند آنان را در دنيا و آخرت عذابى دردناك است . مراد از حبّ شيوع در اين‌جا صِرف دوستى قلبى بدون فعاليت خارجى نيست ، زيرا اوصاف درونى انسان متعلّق تكليف ايجابى و تحريمى نمىشود و عذابى بر آنها نيست ، بلكه مراد حبّ عملى است كه زشتى را عملًا شايع كند به اين كه زشت صادر شده از مؤمنى را اشاعه دهد يا كار زشت را رواج دهد . و خداوند مىداند و شما نمىدانيد ، يعنى شدت حرمت و مفاسد اجتماعى و كيفر اخروى آن را خدا مىداند و شما نمىدانيد . « و لو لا فضل اللَّه » يعنى و اگر نبود فضل خدا و رحمت او و اين كه خداوند رئوف و مهربان است بىترديد شما را عذابى بزرگ مىرسيد . يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَمَن يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَ لَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَى مِنكُم مِن أَحَدٍ أَبَداً وَلكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّى مَن يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ يعنى : اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد ، هرگز پيروى از گام‌هاى شيطان نكنيد ، يعنى طبق مشى او و آنچه در اعتقاد و اخلاق و عمل مىگويد حركت نكنيد . و كسى كه پيروى از گام‌هاى شيطان كند ، بىترديد او پيوسته امر مىكند به كارهاى زشت از نظر عقل و

--> ( 1 ) . خطوات جمع خُطوة به ضم است يعنى قدم‌ها .